Het Kabinet

Het kabinet bestaat uit de ministers en staatssecretarissen. Het kabinet wordt genoemd naar de voorzitter, de minister-president. Ons huidige kabinet heet “Balkenende IV”. Die IV betekent 4, omdat dit het vierde kabinet is onder zijn leiding.

Kabinet of regering?
Kabinet en regering zijn niet helemaal hetzelfde. Het kabinet bestaat uit ministers en de staatssecretarissen.
De regering bestaat uit de Koningin en de ministers. In de Grondwet komt het begrip kabinet trouwens niet voor. De Grondwet kent wel de begrippen regering en ministerraad. De ministers vormen samen de ministerraad.


Hoe wordt een nieuw kabinet gevormd?                                                 

Direct na de verkiezingen begint de kabinetsformatie. De Koningin vraagt aan de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, de vice-president van de Raad van State* en de fractievoorzitters in de Tweede Kamer advies over een nieuw te vormen kabinet. De Koningin vraagt vervolgens één of meerdere informateurs.

* De Raad van State is een Hoog College van Staat, dat regering en parlement adviseert over wetgeving en dat recht spreekt in bestuursrechtelijke geschillen.

Informateur

Een informateur gaat na de verkiezingen met alle politieke partijen praten om uit te vinden welke partijen samen de nieuwe regering (nieuwe coalitie) kunnen en willen vormen. Dit noemt men ook wel informatie (Onderzoek welke politieke partijen met elkaar een nieuwe regering kunnen en willen vormen) Hij praat dan met de fractievoorzitters en vertelt daarover aan de Koningin. Zij geeft dan de opdracht om verder te gaan onderhandelen met de fractievoorzitters van de coalitie (samenwerking) die het meest haalbaar lijkt. Onderwerpen waarover gesproken wordt in de onderhandelingen zijn het regeringsprogramma en de verdeling van de posten (de ministeries).
Het resultaat hiervan is een voorlopig regeerakkoord (concept-regeerakkoord), dat de informateur aan de Koningin presenteert. De informateur vertelt haar dan ook wie hij een geschikte kabinetsformateur zou vinden. Vaak is dit de toekomstige minister-president. We spreken van een coalitie als twee of meer partijen in de Tweede Kamer het kabinet steunen. Dat is nodig omdat het kabinet het vertrouwen van de Tweede Kamer moet hebben om goed te kunnen functioneren. Dat noemt men het parlementair stelsel. De ministers een staatssecretarissen (bewindslieden) in een kabinet komen uit de partijen die de coalitie vormen. In Nederland worden meestal coalities gevormd met een ruime meerderheid in de Tweede Kamer.

Formateur                                                                                                 

Nadat de nieuwe regering is gevormd, komt de (kabinets)formateur. Zoals we al eerder zeiden is dit vaak de toekomstige minister-president. Een formateur zoekt geschikte ministers en staatssecretarissen. Deze vormen samen de nieuwe regering. Als de nieuwe ministersploeg compleet is, komen zij bijeen in een vergadering. Tijdens deze vergadering onderschrijven de ministers het regeerakkoord. In het eindverslag aan de Koningin vertelt de formateur welke ministers en staatssecretarissen in het nieuwe kabinet willen komen. De Koningin ontslaat het oude en benoemt het nieuwe kabinet Dit alles heet de formatie.

De Koningin presenteert haar nieuwe kabinet dan op de trappen van het paleis;


Oppositie

Niet alle leden van de politieke partijen zitten in de regering. Zij zijn dus geen minister of staatssecretaris. Zij vormen de oppositie.

Hoe lang duurt de kabinetsformatie?

De tijd van de kabinetsformatie kan erg verschillen. De snelste kabinetsfomatie sinds 1945 duurde tien dagen. Dat was bij het tweede kabinet-Beel in december 1958. De langstdurende kabinetsformatie sinds 1945 was voor het eerste kabinet-Van Agt in 1977. Verschillende informateurs en formateurs hadden 208 dagen nodig om dit kabinet te vormen.